Honderd vrouwen, honderd verhalen, dezelfde herkenning
Heidi Los en Marcella Bos schreven het boek ‘De kracht van ondernemersdochters’ na gesprekken met meer dan honderd vrouwen die opgroeiden in een ondernemersfamilie. Hun boodschap voor de Brainportregio: er loopt hier een enorme hoeveelheid onbenut talent rond en dat is zonde.
Tekst: Sam Waeghe | Foto’s: René Manders/DCI Media
Een elfjarig meisje doet de deur open bij een huisbezichtiging. Ze neemt de bezoekers mee door de ruimtes, beantwoordt hun vragen, loopt zelfstandig de woning door. Met camera en al. Ze had het gewoon opgepikt, vertelt Heidi Los. „Jaar na jaar had ze haar ouders zien werken, de taal gehoord en de aanpak geabsorbeerd. En toen ze de ruimte kreeg, was het kunnen er al.” Precies dat moment, zeggen Heidi Los en Marcella Bos, is waar het bij ondernemersdochters om draait. Niet de opleiding op papier. Niet het cv, maar de kennis die jarenlang onzichtbaar werd opgebouwd, gewoon doordat je er middenin stond. De vraag die hen al jaren bezighoudt: waarom wordt die kennis zo zelden gezien?
Honderd vrouwen, een herkenning
De twee kennen elkaar al langer dan het boek oud is, maar naarmate ze elkaar beter leerden kennen, ontdekten ze hoe sterk hun overeenkomsten waren. Allebei afkomstig uit Waddinxveen. Heidi Los groeide op in een smederij met gasopslag, Marcella Bos in een woninginrichtingszaak. Hoe verschillend die sectoren ook zijn, ze herkenden bij elkaar dezelfde patronen: de dadendrang, de moeite met stilzitten, het aanhoudende gevoel dat er iets gedaan moet worden.
Die herkenning vroeg om een naam en uiteindelijk om een boek. Niet na een snelle ronde langs een paar bevriende ondernemers, maar na gesprekken met meer dan honderd vrouwen die opgroeiden in een ondernemersfamilie. ‘De kracht van ondernemersdochters’ verscheen in december 2022. Zelf zitten ze tegenwoordig ook niet stil: Heidi werkt als adviseur familiebedrijven via haar praktijk Design Your Own Future in Eindhoven, Marcella begeleidt met Bos Matchworks ondernemers en teams op het snijvlak van strategie en leiderschap.
Marcella – ‘Wie opgroeit in een omgeving waar niks doen geen optie is, neemt dat vervolgens overal mee naartoe’
Zien hoe je ouders werken
Wat maakt een ondernemersdochter tot wat ze is? Het begint, zegt Heidi, met iets wat voor velen vanzelfsprekend lijkt maar dat niet is: zien hoe je ouders werken. In een gewoon gezin komt vader of moeder thuis, trekt andere kleren aan en vertelt over de dag. In een ondernemersgezin stopt de telefoon niet met afgaan, ligt de laptop altijd op de keukentafel en staat de klant soms letterlijk voor de deur. „Je krijgt het allemaal gratis en voor niks mee”, zegt ze. „En dat alles wordt door je brein als een spons opgenomen, ver voordat je er bewust mee aan de haal gaat.”
Bij Marcella thuis in de woninginrichtingszaak mochten de kinderen meehelpen, ook als een klein foutje grote gevolgen kon hebben. „Ik kon altijd goed rekenen en meten. Na het heel secuur uitmeten mocht ik de gordijnen knippen. Achteraf denk ik: die stof was peperduur. Wat een verantwoordelijkheid voor een kind.” Zo groeit het lef mee, zegt ze. Dat lef en die realisatiekracht zijn een rode draad door de honderden verhalen die de twee optekenden.
Maar ze benoemen de keerzijde even nadrukkelijk: ontspannen is een zonde. Ook rusten moet een doel hebben. „Wie opgroeit in een omgeving waar niks doen geen optie is, neemt dat vervolgens overal mee naartoe”, zegt Marcella. „Op het werk, maar ook thuis en op de sportclub van de kinderen. Het is deel van je karakter geworden.”
Ook voor de ouders
Het boek richt zich op ondernemersdochters, maar er is alle reden voor hun ouders om het ook te lezen. Na publicatie kwamen er ook reacties van ondernemersouders. Sommigen hadden altijd het gevoel tekortgeschoten te zijn omdat ze niet langs het hockeyveld hadden gestaan of schoolavonden hadden gemist vanwege drukte. „Mensen kwamen met de boodschap dat ze zich gerustgesteld voelden”, vertelt Marcella. „Er is bij die ouders nu het besef dat ze hun kinderen blijkbaar meer hebben meegegeven dan ze dachten, puur door het runnen van de onderneming terwijl je kinderen erin opgroeien.”
Het boek is ook nuttig voor mensen in de omgeving van de ondernemersdochter: partners, familieleden, vrienden. Wie begrijpt waar ze vandaan komt, begrijpt ook waarom ze niet kan stilzitten, alles wil regelen of moeite heeft met loslaten. „Dat vormt zich met de opvoeding”, zegt Heidi. „Als je dat eenmaal weet, kijk je er toch anders naar.”
Dag van de ondernemersdochter
Heidi en Marcella vonden dat het bestaan van de ondernemersdochter herhaaldelijk gevierd mag worden. Jaarlijks, op 19 januari, is het de Dag van de Ondernemersdochter: een dag waarop ondernemers en hun kinderen stilstaan bij wat er wordt meegegeven als je opgroeit in een ondernemersfamilie. Niet met het idee om jaarlijks een groot evenement te organiseren, ze hebben tenslotte hun eigen ondernemingen te runnen. De invulling is bewust overgelaten aan anderen. Ondernemers, scholen en brancheorganisaties organiseren zelf activiteiten, elk op hun eigen manier.
Zo liet die makelaar zijn elfjarige dochter een bezichtiging leiden. „Ze deed het zonder aarzeling”, vertelt Heidi. „Dat had ze gewoon opgepikt.” Precies dat, zeggen de twee, is waar de dag om moet draaien: niet prestaties afdwingen maar zichtbaar maken wat er al aanwezig is.
Ongekend talent
En dan de vraag die Heidi en Marcella niet loslaat. Ondernemersdochters zijn klaargestoomd voor het ondernemerschap. Ze hebben de taal geleerd, de aanpak geabsorbeerd, het lef ontwikkeld. Maar in de praktijk worden ze er zelden op aangesproken. Heidi werkt in de Brainportregio en herkent het patroon ook hier.
„Er staan prachtige vrouwen aan het roer van invloedrijke bedrijven”, zegt Heidi. Een zichtbare verandering. Maar ze houdt een slag om de arm: „Continuïteit is geen vanzelfsprekendheid. We mogen niet in slaap vallen. De vraag is altijd: wie volgt hen op?”
Marcella wijst op een hardnekkig patroon dat de doorstroom belemmert: vrouwelijke ondernemers krijgen in Nederland aantoonbaar minder financiering dan mannelijke. Dat heeft volgens haar alles te maken met onbewuste onwetendheid aan de andere kant van de tafel. „Iemand die niet de sterkste opleiding op papier heeft maar al van kinds af aan meedraait in een bedrijf heeft ervaring en kennis die je op de universiteit niet meekrijgt. Dat mag wel eens vaker worden ingezien.”
Voor de ondernemersdochter die nu geen tijd heeft om het boek te lezen, hebben Heidi en Marcella toch iets mee te geven. „Vertrouw op wat je voelt”, zegt Heidi. „Je weet het meeste eigenlijk al. Het enige dat je nog moet ontwikkelen is het vertrouwen dat dat ook goed genoeg is.” Marcella vult aan: „Zoek elkaar op, bij de mensen die in dezelfde boot zitten. Daar zit de kracht.”
En dus: als die elfjarige makelaarsdochter de deur voor je opendoet bij een bezichtiging, neem haar serieus. Ze heeft er jarenlang voor gestudeerd, al wist ze dat zelf niet.
