Bescherming kennis in Brainportregio van (inter)nationaal strategisch belang
Onlangs maakte de gemeente Eindhoven bekend Brainport Industries Campus (BIC) te kopen.
Uit strategische overwegingen, onder andere om te voorkomen dat BIC in handen valt van een buitenlandse eigenaar met minder goede bedoelingen. Brainport Industries Campus werd onlangs samen met de campus van de Technische Universiteit Eindhoven en de High Tech Campus Eindhoven aangewezen als campus van nationaal belang en dat is niet zomaar.
Tekst: Hans Matheeuwsen
Koning Willem-Alexander zei het al in 2019 bij de opening van Brainport Industries Campus: ,,Plekken zoals BIC zijn zonder overdrijving cruciaal voor de economische veiligheid van Nederland en de strategische autonomie van Europa.” Desondanks verkocht ontwikkelaar SDK Vastgoed hun parel BIC een jaar later aan de Britse belegger Capreon voor 139 miljoen euro. Capreon nam BIC over met een vast geloof in de ‘fabriek van de toekomst’. Er moest 105.000 vierkante meter gevuld worden door hoogwaardige high tech maakindustrie en het liefst ook onderwijsinstellingen. De formule voorzag in de synergievoordelen van ‘open innovatie’ waarbij huurders letterlijk bij elkaar kunnen binnenlopen in combinatie met de ontwikkeling van talent.
In vijf jaar tijd kan er veel veranderen, zeker in de wereld van de high tech, waar de Wet van Moore geldt: elke twee jaar verdubbelt de technische vooruitgang (lees: de ontwikkeling en de capaciteit van producten zoals chips). Capreon toonde zich een betrouwbare eigenaar en zorgde samen met makelaar JLL, Coöperatie Brainport Industries, de Brabantse Ontwikkelings Maatschappij (BOM) én SDK Vastgoed voor een honderd procent bezetting van BIC. Onder meer KMWE, ASML, Siemens, Hexagon, K3D, Anteryon en Yaskawa zijn er gevestigd maar ook TNO, Summa College, Fontys en Avans Hogeschool. In totaal telt BIC 53 huurders. Er lopen dagelijks tweeduizend werknemers rond en zo’n vijfhonderd studenten. Waardoor BIC niet alleen binnen no-time een van de snelst groeiende campussen van het land werd maar vooral ook binnen een paar jaar sterk in betekenis toenam.
De verkoop van de High Tech Campus aan buitenlandse investeerders kan een serieuze impact hebben op de reputatie van Brainport en Nederland als innovatieve hotspot
Reden voor SDK Vastgoed om de volgende gewaagde stap te zetten: uitbreiding van de campus met 225.000 (!!) vierkante meter, aan de overkant van de Landsard, naast Eindhoven Airport. Alle vergunningprocedures zijn succesvol doorlopen, zonder één enkel bezwaar, waardoor de Eindhovense ontwikkelaar in principe kan gaan bouwen, zoals dat heet. De uitbreiding is noodzakelijk om de high tech maakindustrie in de Brainportregio letterlijk en figuurlijk de ruimte te geven én daardoor het ecosysteem, bestaande uit de keten van toeleveranciers en producenten, te behouden voor de regio.
Campus of park?
Met BIC, de Technische Universiteit (TU/e) en de High Tech Campus (HTCE) telt Eindhoven drie belangrijke campussen. Helmond ontwikkelt de Automotive Campus verder. In Eindhoven wordt ook nog wel gesproken over de Make Create Innovate Campus op Strijp-T, een Health Campus (Philips Medical Systems), een Safety Campus (de activiteiten van Defensie) en een Future Campus in en rond het Evoluon als het aan Koert van Mensvoort van Next Nature Museum ligt. Campus is een modewoord dat is verbonden aan een terrein van een hogeschool of universiteit waar diverse soorten voorzieningen voor studenten zijn ondergebracht. Dat laatste is van toepassing op de high tech campussen en in de meeste gevallen zijn onderwijsinstellingen betrokken en aanwezig tussen de technologiebedrijven die er zijn gevestigd. Omdat in het kader van leefbaarheid de verhouding bebouwing-natuur een rol speelt – in geval van BIC veertig-zestig procent – zou ook van parken gesproken kunnen worden.
De drie grote campussen in Eindhoven hebben elk een eigen functie, ook om te voorkomen dat zij in elkaars vaarwater zitten. Die van de TU/e is wetenschappelijk onderzoek en de opleiding van talent – met als troef de cleanroom die ASML daar gaat bouwen – en die van de HTCE research & development. In BIC huist de maakindustrie. Hier krijgt talent de kans om ervaring op te doen in de bedrijven onder hetzelfde dak. Naast BIC heeft ook de HTCE uitbreidingsplannen. Het betreft 100.000 vierkante meter. Samen met BIC praten we dan over de toevoeging van vloeroppervlakte voor de regionale high tech industrie in de komende jaren met een grootte van bijna Strijp-S.
Huurders
De gemeente Eindhoven onderkent de economische waarde en het strategische belang van de campussen voor Brainport. Vóór de verkoop van de ‘Philips High Tech Campus’ was toenmalig burgemeester Rob van Gijzel in gesprek met president Gerard Kleisterlee van Philips over verwerving van het complex – met daarop kroonjuweel NatLab – dat in 1998 door het concern werd opgericht als ‘tegenprestatie’ voor het vertrek van het hoofdkantoor naar Amsterdam. Er was ook contact over de aankoop met het kabinet maar het lukte niet om de benodigde miljoenen bij elkaar te krijgen. Philips had haast en verkocht de campus voor 425 miljoen euro aan de Nederlandse miljardair Marcel Boekhoorn.
Vervolgens verkocht Boekhoorn het complex in 2021 aan het Singaporeze staatsfonds GIC en wel voor meer dan één miljard euro. Dit ging via de Amerikaanse vermogensbeheerder Oaktree Capital Management. Het was een van de grootste vastgoeddeals ooit in Nederland. Tot frustratie van Eindhovens burgemeester John Jorritsma, én de Stichting Brainport. Jorritsma deed vergeefs een beroep op minister Stef Blok van Economische Zaken om verkoop te voorkomen door een tegenbod. ‘De verkoop van de High Tech Campus aan buitenlandse investeerders kan een serieuze impact hebben op de reputatie van Brainport en Nederland als innovatieve hotspot’, aldus de gemeente en de stichting.
De minister vond dat ‘de hoogwaardige technologie op de campus bij de huurders van de campus zat en niet in de stenen’ en zag geen reden om deel te nemen aan de onderneming. Philips probeerde nog het eigendom van de campus te behouden voor de regio en vond een private partij en enkele pensioenfondsen bereid om 300 miljoen euro op tafel te leggen. CEO Frans van Houten had al voorkomen dat de campus in Chinese handen zou vallen door te dreigen met een vertrek, met andere regionale bedrijven in het kielzog van Philips. Boekhoorn wilde niet wachten op het definitieve regionale bod. Later zou burgemeester Jorritsma zijn Helmondse collega Elly Blanksma waarschuwen voor een mogelijk zelfde ontwikkeling met betrekking tot de Automotive Campus, Marcel Boekhoorn had – opnieuw – belangstelling, waarna het gemeentebestuur van Helmond besloot de campus in eigendom te houden, samen met de provincie Brabant.
Sabotage
Dus toen Capreon bij de gemeente Eindhoven de belangstelling peilde voor overname van Brainport Industries Campus, raakten de partijen met elkaar in gesprek. De aanzet voor de aankoop werd gelegd tijdens de Europa League-wedstrijd PSV-Arsenal (2-0) op 27 oktober 2022 waar Capreon-CEO Raphael Noé en zijn vader gast waren van ‘Brainport-wethouder’ Stijn Steenbakkers. Er volgden onderhandelingen en boekenonderzoek door experts. De gemeente betaalt een deel cash en de rest wordt gefinancierd door BNG, de bank voor de publieke sector. Tegen de tijd dat deze FRITS uitkomt heeft de Eindhovense gemeenteraad ingestemd met het voorstel van burgemeester en wethouders. Of niet…, maar dat was op het moment van dit schrijven niet de verwachting bij het college. Bovendien gaf de meerderheid van de raad al bij voorbaat aan voorstander te zijn van de aankoop.
Want ‘met bedrijven als ASML, KMWE, Anteryon etc. is een geplande inbreuk door derden (inclusief inlichtingendiensten) op de beveiliging of sabotage niet denkbeeldig”, motiveren B en W hun voorstel aan de raad. ‘KMWE levert onderdelen voor Defensie en over de geopolitieke belangstelling voor ASML en Anteryon is al veel geschreven in de pers. Dat blijkt ook uit het feit dat BIC 1 is opgenomen in de Wet veiligheidstoets investeringen, fusies en overnames. Die helpt voorkomen dat strategische belangrijke kennis en bedrijven in verkeerde handen vallen’.
Het college haalt verder het jaarverslag van de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) aan die onderzoek heeft gedaan naar Chinese dreiging van spionage in de Nederlandse halfgeleidersector: ‘Hierbij constateren de diensten dat van de Chinese inlichtingendiensten een brede spionagedreiging uitgaat richting de halfgeleiderindustrie – ASML en NXP – red. – in verscheidene landen, waaronder Nederland’.
Context
Door deze dreigingen is het van groot belang voor de bedrijven op BIC, maar ook voor het hele ecosysteem van Brainport Eindhoven als geheel dat hun gegevens geheim blijven, menen burgemeester en wethouders. Dat de gemeente de campus niet al vijf jaar geleden een stuk goedkoper kocht, moet gezien worden in de context van de tijd. De tekorten binnen het sociale domein kostten het gemeentebestuur toen tientallen miljoenen per jaar en de geopolitieke spanningen, onder andere tussen China en de Verenigde Staten, waren lang niet zo groot als nu, om maar wat te noemen.
SDK Vastgoed wil in 2026 starten met de bouw van de uitbreiding van Brainport Industries Campus en doet dat opnieuw voor eigen rekening en risico. Het is voorstelbaar dat de overheid, lokaal of landelijk, gelet op bovenstaande motivatie de rekening van de aankoop niet (opnieuw) zal willen laten oplopen door commerciële belangen van derden met onduidelijke doelen.
