Drietal roept gemeente op
Stadsbranden in de Middeleeuwen en bombardementen in de Tweede Wereldoorlog decimeerden het aantal historische gebouwen in Eindhoven. In de jaren na de oorlog maakte de sloopkogel overuren. Ook het uit 1868 stammende stadhuis in de Rechtestraat ontkwam er niet aan. Gesloopt voor een stedenbouwkundig plan dat nooit werd uitgevoerd. Drie Eindhovenaren onderzoeken of herbouw mogelijk is.
Tekst & Foto’s: Martin van Rooij | Artist impressions: Albert Vleer/Studio Vleer
Op zomerse dagen, als de ramen van balletstudio Valentijn in de Rechtestraat openstonden, hoorde Sander Perquin het geluid van de piano die de balletlessen van zijn zusje begeleidde. Was de les afgelopen, dan liep hij samen met zijn moeder en zusje naar huis. „Als ik buiten op mijn zusje stond te wachten, keek ik vaak naar de plaquette van het oude stadhuis die daar in de stoep ligt. Wie sloopt er nou zo’n mooi gebouw, dacht ik dan.”
Voorbarig, ondoordacht en onzinnig. Zo zou je, terugblikkend, de sloop van het stadhuis van Eindhoven in de Rechtestraat best mogen kwalificeren. Van meet af aan was er weerstand tegen, vertelt Bauke Hüsken (51), cultuur- en bouwhistoricus van beroep. Samen met Sander Perquin (26) en Rick Vermulst (36) heeft hij het initiatief genomen tot een petitie en een burgermotie. Doel: de gemeente Eindhoven te laten onderzoeken of herbouw van het oude stadhuis haalbaar is. Het drietal heeft elkaar gevonden in hun liefde voor de stad Eindhoven.
Minstens vier stadhuizen
Eeuwenlang stond in de Rechtestraat het stadhuis van Eindhoven, weet Hüsken. „Het stadhuis dat in 1967 is afgebroken was bijna honderd jaar oud. Het is gebouwd in 1868. Daarvóór stond op dezelfde plek een stadhuis uit 1554. Er is nog een steen bewaard gebleven met dat jaartal erop, die herinnert aan de start van de bouw van dat stadhuis. Die steen is later weer verwerkt in het neogotische stadhuis dat in 1868 werd opgeleverd.” Perquin: „Maar vóór het stadhuis dat in 1554 werd gebouwd, hebben op diezelfde plek nog zeker twee eerdere stadhuizen gestaan. Het is dus echt een historische plek. Dáár stond eeuwenlang het stadhuis van Eindhoven!”
Oorlogsschade
Waarom sloopt een stad die bepaald niet grossiert in oude gebouwen een historisch bouwwerk? Hüsken: „Dat had alles te maken met de Tweede Wereldoorlog. In de oorlogsjaren liep het centrum van Eindhoven flinke schade op. In wat we nu de Witte Dame noemen werden radio’s voor de Duitse oorlogsindustrie geproduceerd. Die functie maakte de fabriek aan de Emmasingel tot een legitiem militair doelwit voor de geallieerden. Bombardementen waren destijds niet heel precies; de meeste bommen misten hun doel. Een aantal ervan kwam terecht op de Demer. Ook tijdens het Duitse bombardement van 19 september 1944 liep de binnenstad forse schade op.” Eindhoven wilde de ellende van de oorlog achter zich laten. De blik diende op de toekomst te worden gericht.
We hebben uitgezocht wie de eigenaren zijn van de grond waarop het oude stadhuis stond en om wat voor gebouwen het gaat’
Hüsken: „Wat belangrijk is om te beseffen, is dat het centrum destijds heel anders werd gebruikt dan nu. Nu zijn veel straten in het centrum wandelgebied, maar destijds reden daar gewoon auto’s. In het wederopbouwplan dat de Leidse architect Jan van de Laan voorEindhoven had gemaakt zou de Jan van Hooffstraat tussen de Markt en de Rechtestraat worden doorgetrokken richting Keizersgracht. Het stadhuis moest daarvoor wijken.” Het plan werd echter nooit uitgevoerd.
Er kwam een ander plan, van Van den Broek & Bakema, een architectenbureau uit Rotterdam dat in Eindhoven onder meer tekende voor Winkelcentrum Woensel en de wijk ’t Hool. Een belangrijk element uit hun cityplan was de bouw van een ‘ruggengraatgebouw’: een langgerekt gebouw van beton. Daarvoor zouden het Stratumseind en de Ten Hagestraat moeten worden gesloopt, maar het stadhuis in de Rechtestraat kon blijven. Ook dat plan ging niet door, maar wat nu? Er was sprake van een impasse. Uiteindelijk is de gemeente toen zelf illegaal begonnen het stadhuis aan de achterkant te slopen. Raadsleden kregen daar lucht van en kaartten het aan maar uiteindelijk was de sloop al zo ver dat het gebouw niet meer te redden was.”
In architectonische zin was het stadhuis uit 1868 niet heel bijzonder, vindt Hüsken. „Het is ontworpen door Johannes van Dijck, de stadsarchitect van Eindhoven – veel steden hadden destijds een architect in loondienst. Eindhoven had voor het ontwerp een prijsvraag uitgeschreven, maar geen van de ontwerpen kreeg de vereiste steun. Daarop combineerde Van Dijck elementen uit de diverse ontwerpen; zo kwam het ontwerp tot stand. Het is ontworpen in neogotische stijl met als kenmerkend element het spitse torentje met schilddak. Maar het was wel een gezichtsbepalend gebouw in het hart van de stad.”
Historische fout herstellen
Als het aan de drie ligt, onderzoekt Eindhoven of de sloop – in hun ogen een historische fout – kan worden hersteld. Dat zal niet eenvoudig zijn, maar opgeven kan altijd nog. Vermulst, docent bij Fontys en in zijn vrije tijd vrijwilliger bij het Philips Museum: „We hebben uitgezocht wie de eigenaren zijn van de grond waarop het oude stadhuis stond en om wat voor gebouwen het gaat. Het betreft twee gebouwen en de adressen Rechtestraat 24 tot en met 28. Beide panden hebben op de begane grond winkelruimte die wordt verhuurd. Daarboven bevinden zich nog een balletstudio, een kapper en enkele appartementen.” De gebouwen zijn eigendom van twee beleggingsmaatschappijen. Een zit er in Amsterdam, de ander in Eindhoven.
Hoe het pand van binnen wordt ingericht is ons om het even, als de buitenkant maar in ere wordt hersteld’
Vermulst: „Met die laatste gaan we binnenkort praten, gewoon om af te tasten of er eventueel te praten valt over verkoop. We gaan er niet naartoe om zaken te doen – we hebben simpelweg niks te bieden – maar we willen ze informeren over onze poging om het stadhuis te herbouwen. Wie weet stuiten we op een welwillende houding.” Als die grond kan worden verworven, zou het stadhuis in principe kunnen terugkomen op de plek waar het eeuwenlang stond. Maar die circa twee meter brede trap aan de voorzijde dan? Past die wel in de Rechtestraat? Is er dan nog voldoende ruimte voor winkelpubliek, hulpdiensten en laden en lossen? Vermulst: „Wij schatten in van wel. Die trap vraagt wel wat ruimte, maar je krijgt er iets heel moois voor terug.”
Dan de kosten. Eerst moet de grond worden verworven, op een van de duurste plekken van de stad. Dan dienen de huidige panden te worden gesloopt. Vervolgens is archeologisch onderzoek nodig, want op de bewuste plek hebben minstens vier stadhuizen gestaan. Dan zijn er de bouwkosten voor het nieuwe pand. En tot slot is er de vraag over hoe het pand te exploiteren. Perquin: „Wat betreft de functie van het nieuwe pand: dat zou van alles kunnen zijn. Winkelruimte, woonruimte, een locatie voor gemeentelijke ontvangsten, ceremonies of als trouwlocatie, bedenk het maar. Hoe het pand van binnen wordt ingericht, traditioneel of juist heel modern, is ons om het even. Waar het ons om gaat is dat de buitenkant in ere wordt hersteld.”
______________________________________________________________________________________________________________________________
Petitie én burgermotie
Om de gemeente te bewegen een haalbaarheidsonderzoek te doen naar de herbouw van het stadhuis brengen Hüsken, Vermulst en Perquin zowel een petitie als een burgermotie in stelling. Perquin: „Een petitie is laagdrempelig; je kunt hem bijvoorbeeld tekenen via internet. Dat is inmiddels bijna duizend keer gedaan. Op 25 november hebben we onze petitie aan burgemeester Dijsselbloem overhandigd.” Op advies van raadslid Niek Rennenberg brengt het drietal daarnaast een burgermotie in stelling. „Een burgermotie heeft meer gewicht dan een petitie. De eisen zijn ook wat strenger. Zo moet je in Eindhoven wonen en je fysieke handtekening zetten. Er zijn 250 handtekeningen nodig. We zoeken er nog zo’n tachtig. De burgermotie kan onder meer worden ondertekend in de Catharinakerk.”
Voldoet de burgermotie aan alle eisen dan is de gemeente verplicht de burgermotie in een raadsvergadering te bespreken. Het wordt dan een agendapunt. Vermulst: „Voor alle duidelijkheid: we roepen de gemeente niet op om het stadhuis te herbouwen. We vragen de gemeente alleen een haalbaarheidsonderzoek te financieren zodat we met z’n allen een idee krijgen of herbouw van het stadhuis mogelijk is en zo ja, onder welke voorwaarden.”
De petitie kan online worden ondertekend op :
www.herbouwstadhuis.petities.nl
______________________________________________________________________________________________________________________________
