Kunstenaar Leonie Maréchal verbindt binnen- en buitenwereld
Leonie Maréchal beschouwt zichzelf niet als mondfiat genoeg voor een interview, mailt ze. We besluiten om te corresponderen over haar en haar kunstenaarschap. Ik vind Leonie veel te bescheiden, zij noemt het verlegenheid. Bovendien treedt ze niet graag op de voorgrond. Omdat ze bijna nergens meer komt en ver van het stadscentrum af woont, stelt ze wel op de eerste zondag van elk kwartaal haar atelier ‘Aanschot’ in de Woenselse wijk Blixembosch open voor belangstellenden.
Tekst: Hans Matheeuwsen | Foto’s: René Manders/DCI Media.
„Je vroeg me hoe het met me gaat. Ik blijf bezig met het laten zien van de natuur in mijn kunst, en dan vooral het landschap. Dat is mijn leven nu, al is het soms té stil”, antwoordt Leonie op de opening van onze digitale conversatie. Ze was eerst blij met het voorstel om een verhaal over haar te maken voor FRITS maar vreest dat ze te weinig en inhoudelijk onvoldoende te vertellen heeft. „Het is daarom ook dat ik bij KEK-040 mannen als Marcus van Roode en Hans Berndsen nodig had om mijn doel te bereiken: kunstenaars verbinden!”
Daarmee doet ze zichzelf en haar betekenis voor de beeldende kunsten in Eindhoven ernstig te kort. Leonie was al een vrouw van weinig woorden, na de dood van haar man Ad van Oers viereneenhalf jaar geleden heeft ze zich zo goed als teruggetrokken uit het openbare leven en concentreert ze zich op haar raison d’être: het schilderen van de natuur, waarmee ze voortdurend in gesprek is. Haar liefde voor de kunst en de natuur is vanzelfsprekend en háár manier om haar binnen- en buitenwereld met elkaar te verbinden.
Tekenen en schilderen maakte van jongs af aan deel uit van Leonies leven. „Mijn werk verstilt het dagelijks leven dat ik rondom mij zie. Hetzij veelal in de natuur alsook in de natuur van de mensen om me heen die hun verhaal over mij vertellen. Deze verhalen vertellen mijn ontwikkeling als individu, als vrouw: mijn emotie in beweging in zowel positiviteit als teloorgang, in gemis en in rijkdom, maar ook in mijn grenzeloze fantasie die gevoed wordt tijdens mijn wandelingen. Hiervoor kies ik een tijdstip vroeg in de ochtend als de stad nog slaapt, en mijmer ik over wat was en thans is geworden.”
Steun en toeverlaat
Maar eerst terug naar Ad. Ze trouwde met hem in 1970. Leonie was 22 jaar en werkte bij de Grand Bazaar op de kantoor-afdeling. De liefde van haar leven noemt ze Ad, waarmee ze twee mooie dochters kreeg. Zijn onverwachte heengaan was een enorme schok waarvan ze eigenlijk nooit herstelde. Ook het overlijden van haar broer Pierre, in 2018, had een grote impact op haar. Ze legde tijdelijk de kwasten neer. Leonie had ook met hem een innige band.
„Ad was altijd mijn steun en toeverlaat. Mijn man, maar ook mijn maatje en de geweldige vader van onze dochters. Hij werkte hard, zorgde voor een goed belegde boterham, onze dochters konden hockeyen, honkballen, zaten in clubjes, bezochten de goede scholen, konden studeren en gingen op stap. Het Stratumseind was verboden terrein voor ze. Hij ging ze halen. Ad was waakzaam en gelijk had ie.
In deze perfecte omstandigheden kon ik mij volledig concentreren op wat mij lief was: kunst. Ik kon studeren wat ik wilde, waar ik maar wilde. Ik genoot masterclasses van gerenommeerde meesters onder wie Peter Dillen in Meerveldhoven die mij vertelde dat de natuur ‘mijn ding’ is en dat voelde ik zelf ook wel. Dat ben ik daarna gedurende negen jaar gaan ontdekken en uitdiepen op de kunstacademie.”
‘Passen en meten, composities maken, verf mengen. Ik leerde veel maar toch hunkerde ik naar vrijheid’
Idylle
Haar thuis is wat zij van nature om zich heen waarneemt, schrijft ze. Leonie werd geboren in Eindhovens enige stadwijk de Bergen. Ze groeide op onder de rook van Philips in Drents Dorp. Ze volgde ‘vrije expressie’ bij het Centrum voor de Kunsten in de Gagelstraat en tekende op school in schriftjes. Leonie was vijftien toen ze haar eerste schilderijtje maakte. „Ik was verliefd op een jongen. Wij woonden in de Canadastraat. Op mijn slaapkamertje heb ik hem geschilderd. Het was ijskoud, de bloemen stonden op de ramen. Mijn moeder kwam naar boven en vond het veel te koud voor mij. Ik gaf daar niet om, mijn idylle op het doek was belangrijker. Ik weet dat nog zo goed. Het schilderijtje heb ik helaas niet bewaard.
Mijn ouders deden mij een schriftelijke cursus tekenen en schilderen van de Famous Artistschool cadeau. Daarna heb ik verschillende cursussen gevolgd, acht jaar aquarelleren en vrij schilderen. Ook was ik erg geïnteresseerd in theater, en trad ik met Ton de Jong op voor oudere mensen. Ons groepje Luim & Ernst werd mede opgericht door Theo. Hij werkte voor het Rembrandt Theater in de Vrijstraat. Ton zou later het vermaarde Lichtstad Revuetheater oprichten.”
Beeldtaal
In 1986 overleed haar vader op 61-jarige leeftijd. „Dat was heftig. Toen ben ik serieus aan de slag gegaan. Ik wilde veel leren.” Ze bekwaamde zich niet alleen in tekenen en aquarelleren maar ook in schilderen met olieverf. „Passen en meten, composities maken, verf mengen. Ik leerde veel maar toch hunkerde ik naar vrijheid. Ik ben naar de Academie in Arendonk, België, gegaan. Daar viel het kwartje wat abstract werk inhoudt. Dát was het toen voor mij. Ik heb daar negen jaar vertoefd, elk weekend op en neer. Het was een inspirerende plek. De leraren hadden kwaliteit, het was een gedegen opleiding. Daarna zette ik me in voor zaken als de Atelierroute en KEK-040.”
Leonie exposeert sinds 1996 in binnen- en buitenland. Haar werk spreekt tot de verbeelding van kenners. ‘Haar beeldtaal gaat vooral over de natuur en de wereld om haar heen, hetgeen zij op een verstilde manier dan weer expressieve manier uitwerkt. Zij gaat haar eigen weg en werkt intuïtief. Ze schildert landschappen met een mooi kleurenpalet, waarbij ze zoekt naar structuren, zeggingskracht, het verlaten, soms desolate landschap, verstilling, het spel van lichtcontrasten en grafisch lijnenspel van bomen en organische vormen met wellicht een romantische inslag’, beschrijft Peter Thoben, voormalig directeur van Kempenlandmuseum in Eindhoven, haar werk.
Een leraar van de Academie omschrijft Leonie als een gedreven zoeker, om haar schilderen te laten balanceren op ratio en intuïtie. Collega-kunstenaar Peter Stoop stelt over haar werk: ‘Kunst wil geen geheimen oplossen: nee, kunst wil geheimen creëren en dit is daar een prachtig voorbeeld van. Zo mysterieus, maar niet afstandelijk. Eerder dichtbij en invoelbaar. Het is heel mooi als je geheimen tastbaar kunt maken. Er staat niet wat er staat, maar het heeft altijd al bestaan en jij laat dat zien’.
Ik wil mijn binnen- en buitenwereld bij elkaar brengen. Dat is altijd zo geweest. Ik kan het niet anders zeggen’
Natuur verbindt
Op haar site staat: ‘Mijn beeldtaal zegt meer dan duizend woorden’. „Ik wil mijn binnen- en buitenwereld bij elkaar brengen. Dat is altijd zo geweest. Ik kan het niet anders zeggen”, verklaart Leonie. Ze constateert dat de natuur inmiddels een veelbesproken onderwerp is in de maatschappij en niet ten positieve. „De klimaatverandering, maar ook medewerkers van Ergon die wilgen te vaak snoeien. Ik noem maar twee uitersten.
De natuur vertelt ons hoe we er als mensheid voorstaan. Waar het aan schort en waaraan we behoefte hebben, zoals rust, persoonlijke groei, ontwikkeling etcetera. De natuur verklapt ons dat we wat meer stil zouden mogen staan bij onszelf. Dát schilder ik. De natuur verbindt ons, alleen vrees ik dat wij mensen onze onderlinge verbinding aan het kwijtraken zijn.”
Verbinding maken is een levensdoel van Leonie. „Kunstenaars verbinden was ook mijn doel met de Atelierroute, samen met Lennie van Vugt. Er is geen structurele plek in Eindhoven waar Eindhovense kunstenaars hun werk kunnen tonen. Waarom niet, gemeente Eindhoven? Het draait allemaal om design, creatieve industrie… Eindhoven is van oudsher een industriestad! Het is nu belangrijk dat mensen middels de kunst blijdschap en troost kunnen vinden in deze stad.”
Vroeger
Met haar gezin woonde Leonie op diverse plekken in de stad, waaronder 23 jaar in de Achtse Barrier. Inmiddels leeft ze alweer 25 jaar in Blixembosch, waar ze niet veel contact heeft met de buurt. „Er wonen veel jongeren, die zijn overdag allemaal aan het werk.” Eindhoven is sowieso meer een stad voor jongeren, denkt ze. „De stad van de toekomst, met design en voor high tech. De stad bruist. Vergeet de ouderen niet. Organiseer ook eens iets voor mensen van zestig, zeventig jaar.”
De ontwikkeling van de stad gaat haar aan het hart, al is de sfeer uit haar jeugd verdwenen, vindt ze. „Er zijn nog maar weinig spelende kinderen op straat en waar is het heitje voor een karweitje gebleven om naderhand die bij elkaar gezwoegde opbrengst te verkwisten voor wat lekkers bij het snoepwinkeltje in de Beukenlaan? Neem Strijp-S, waar mijn vader in het Klokgebouw voor Philips werkte. Vroeger een gesloten gebied, toen kon niemand daar wonen. Nu is het helemaal hip. Dat komt mede door mensen als Piet Hein Eek, met zijn werkplaats op Strijp-R. Daar ben ik ergens wel trots op. In mijn beleving werd er in de stad een beetje op ons neergekeken als kunstenaars, al had mijn broer dat gevoel niet.”
Schermpje
Hoewel teruggetrokken in haar huis in Blixembosch, waar ze haar atelier aan huis heeft, houdt de wereld om haar heen haar weldegelijk bezig. „Er gaat veel onjuiste informatie rond en mensen worden misleid door de media. Dit kan niet leiden tot een gezonde uitkomst. Er is zoveel meer moois te zien en te ervaren dan wat het schermpje ons toont. Mensen leven tegenwoordig met en door hun schermpje. Dat functioneert als oogkleppen. Kunst, in welke hoedanigheid ook, kan die oogkleppen wegnemen. Ik heb ook het idee dat we in een wereld leven waarin iedereen voor zichzelf strijdt. Er is weinig saamhorigheid, amper verbinding, nauwelijks behulpzaamheid en geen broederschap. Er is slechts competitie en vooral concurrentie…, een survival of the fittest.”
Vriendschap
Leonie heeft sinds drie jaar een vriendschap opgebouwd met Freek De Graaf, de jonge Eindhovense kunstenaar die bij haar in het atelier schildert. „Omdat hij ruimtegebrek heeft voor zijn grote werken heb ik hem aangeboden om in mijn atelier te werken. Ik ben op een wonderbaarlijke manier met hem in contact gekomen, en geef hem een kans om zich te ontwikkelen. Als kunstenaar heeft hij ook iets van ‘boven’, denk ik. Hij is een man met veel talent. Hij werkt hard en verdient het om om zich hier meer te kunnen bekwamen.”
Het is Leonie ten voeten uit: altruïstisch, filosofisch en verbindend. Haar werk spreekt voor haar en daar waar zij meer gehoord wil worden, vindt zij een klankbord. „Ik weet niet of ik wat nieuws te melden heb, alleen dat ik heb besloten mijn atelier open te stellen. Ook Freek laat dan het werk zien waarmee hij bezig is.”
