Eindhoven krijgt een nieuw gezicht. Het verouderde busstation Neckerspoel verdwijnt onder de grond, er komt een moderne stationshal en het huidige stationsplein maakt plaats voor groen en woningen. De gemeenteraad buigt zich over een concreet plan voor een ondergronds busstation met drie busperrons dat vanaf 2031 gerealiseerd moet worden. Een ambitieus project dat de Brainportregio klaarstoomt voor forse groei.
Van verstening naar verblijfsgebied
Het huidige busstation dateert uit 1991 en was destijds zelfs vernieuwend: het eerste Nederlandse busstation met computergestuurde haltetoewijzing. Maar de tijd heeft zijn tol geëist. Waar nu dagelijks zo’n 3.000 bussen af en aan rijden op een versteend plein, moet straks een ondergronds busstation komen met drie busperrons – één gecombineerd in- en uitstapperron en twee instapperrons.
Het ondergrondse busstation krijgt vijf bustunnels die uitkomen op strategische punten in de stad: de John F. Kennedylaan, Veldmaarschalk Montgomerylaan, Vestdijktunnel, Boschdijktunnel en de Fellenoord. Belangrijk detail: reizigers hoeven niet meer over busbanen te steken om hun bus te bereiken, zoals nu het geval is. Door transparante wanden ontstaan afgesloten, comfortabele wachtruimtes.
Boven de grond ontstaat zo ruimte voor een stationsplein met groen – een welkome verademing in het nu zo harde stationsgebied. Het busgedeelte van het stationsplein wordt gekoppeld aan de treinhal via een overkapping, zodat de oost-westverbinding ook ‘s nachts in stand blijft wanneer het station dicht is.
Fietsen en overstappen
Naast het ondergrondse busstation komt een tweelaagse fietsenstalling aan de Vestdijk. Op de begane grond is ruimte voor bijzondere fietsen zoals deelfietsen en bakfietsen, op verdieping -1 komen de reguliere fietsen. Samen met de bestaande stalling aan de zuidzijde betekent dit in totaal circa 13.000 fietsparkeerplekken – een noodzaak in een stad waar de fiets een belangrijk vervoermiddel is.
Het plan voorziet ook in de uitbreiding van het treinstation zelf met extra perrons, hoewel de exacte invulling en financiering daarvan nog in onderzoek is. Dit onderdeel maakt deel uit van een aparte verkenning naar de Spoorknoop Eindhoven.
Beethoven en Brainport
De plannen passen binnen de Beethoven Deal, een omvangrijk investeringspakket van €2,51 miljard dat Rijk, provincie en regio tot 2030 in de Brainportregio investeren. Voor de Multimodale Knoop zelf is op prijspeil 2022 €991 miljoen beschikbaar gesteld, inmiddels geïndexeerd naar €1.050 miljoen.
De verwachting is dat het aantal reizigers fors zal groeien: van de huidige 45.000 dagelijkse busreizigers en 60.000 treinreizigers naar samen zo’n 150.000 mensen die dagelijks gebruikmaken van het openbaar vervoer rond Eindhoven Centraal in 2040.
Woningen in plaats van bussen
Door het busstation ondergronds aan te leggen komt er aan de noordzijde ruimte vrij voor woningbouw. In de gebiedsontwikkeling Fellenoord, onderdeel van het grotere project Knoop XL, worden meer dan 6.000 woningen gerealiseerd. Het stationsgebied verandert zo van een doorgangsgebied naar een stadswijk waar mensen ook willen verblijven.
Lange weg naar realisatie
Het project zit nu in een cruciale fase. Het college van B&W heeft begin november het voorkeursalternatief vastgesteld en voorgelegd aan de gemeenteraad. Alle betrokken partijen – gemeente Eindhoven, provincie Noord-Brabant, ministeries van Infrastructuur en Waterstaat en Volkshuisvesting, ProRail en NS – staan achter het plan.
De weg naar realisatie is nog lang. Na goedkeuring door de raad start de planning- en studiefase waarin het ontwerp verder wordt uitgewerkt. Het omgevingsplan moet worden aangepast, en er moeten besparingen worden doorgevoerd om binnen het budget te blijven. Vanaf 2030 worden tijdelijke voorzieningen aangelegd, waarna de daadwerkelijke realisatie van het ondergrondse busstation tussen 2031 en 2038 moet plaatsvinden.
Financiële uitdagingen
Het project kampt met een bekend probleem bij grote infrastructuurwerken: de bouwkosten stegen sinds 2022 met 30%, terwijl het beschikbare budget maar met 6% werd geïndexeerd volgens de standaard rijkssystematiek. Dit dwingt tot optimalisaties en besparingen in het ontwerp om binnen het budget van €1.050 miljoen te blijven. Volgens het raadsvoorstel is dit gelukt, al blijven er wel vervolgonderzoeksvragen over de exacte locatie van de bovengrondse busbuffer en de impact op de openbare ruimte.
