Een app die in 2016 begon als een lokale Eindhovense gids voor gedenkstenen in het trottoir, heeft een wereldwijde mijlpaal bereikt. De Stolpersteine app van Stichting 18 September telt inmiddels meer dan 100.000 ingevoerde Stolpersteine, verspreid over 31 landen. De 100.000e steen werd toegevoegd door een Antwerpse vrijwilliger, voor een familie die decennia geleden in de stad woonde.
Afgelopen zondag werden in Antwerpen vier nieuwe Stolpersteine geplaatst aan de Wipstraat 42, ter herinnering aan Esther Goldberg-Itzkowic, Achim Itzkowic, Berthold Itzkowic en Arthur Itzkowic. Piet Wollaerts van Burgerinitiatief Struikelstenen Antwerpen voerde de stenen in de app in en registreerde daarmee onbedoeld de 100.000e Stolperstein in de database.
Wat een Stolperstein is
Stolpersteine zijn kleine messing gedenkplaten, ter grootte van een kei, die worden ingemetseld in stoepen voor de laatste vrijwillig gekozen woon- of verblijfplaats van slachtoffers van het nationaalsocialisme. Het project is een initiatief van de Duitse kunstenaar Gunter Demnig, die er al sinds 1992 mee bezig is. De stenen nodigen voorbijgangers uit om stil te staan bij mensen die werden vervolgd, gedeporteerd of vermoord. De naam verwijst letterlijk naar het struikelen, zowel fysiek als figuurlijk.
Van Eindhoven naar Europa
De Stolpersteine app begon in 2016 als een digitale gids voor de gedenkstenen in Eindhoven, een initiatief van Frank van Dijk van Stichting 18 September, een stichting die jaarlijks de bevrijdingsherdenking op 18 september in de stad organiseert. Wat startte als een lokaal hulpmiddel, groeide al snel uit tot een platform voor heel Nederland en later ook België. Vanaf 2024 werkten studenten van Fontys ICT in Eindhoven aan de internationale uitbreiding. Student Kyllian Warmerdam rondde versie 2 van de app in de zomer van 2025 af als afstudeerproject.
Lokale kennis, internationale schaal
Inmiddels werken tientallen lokale organisaties mee aan het beheer van de gegevens, elk in hun eigen stad of regio. De app is beschikbaar in 30 talen. Ook zijn er koppelingen met databronnen zoals het Netwerk Oorlogsbronnen in Nederland, een samenwerkingsverband dat historische bronnen over de Tweede Wereldoorlog ontsluit. Via dergelijke verbindingen kunnen Stolpersteine niet alleen lokaal worden gevonden, maar ook in een bredere historische context worden geplaatst.
Verdere groei verwacht
De komende maanden wordt gewerkt aan versie 3 van de app, die mogelijk nog vóór eind 2026 beschikbaar komt en de internationale samenwerking verder moet ondersteunen. “Achter elke Stolperstein schuilt een menselijk leven,” zegt initiatiefnemer Frank van Dijk. “Dankzij lokale organisaties zoals die in Antwerpen blijven deze namen en verhalen zichtbaar.”
De vier stenen voor de familie Itzkowic zijn inmiddels vindbaar in de app. Hun namen staan nu geregistreerd voor toekomstige bewoners, bezoekers en nabestaanden die de Wipstraat 42 passeren.
