Impact Through Design
Met ‘Impact through Design’, de nieuwe tentoonstelling in het Philips Museum, wordt een ode gebracht aan één eeuw baanbrekend Philipsdesign; van iconische producten als ‘het Kapelletje’, de warmtelamp Infraphil en de cd tot de sensortechnologie in slimme tandenborstels en de bekroonde Azurion voor minimaal invasief opereren. De expositie geeft een mooi overzicht hoe Philipsdesign in de loop van een eeuw is geëvolueerd.
Tekst: Hanneke van den Nieuwenhof | Foto’s: Christ Clijsen/Twycer
„Louis Kalff, een jonge architect en graficus, solliciteerde eind 1924 bij Philips. Hij opperde dat de nogal ouderwetse reclame-uitingen van het concern niet pasten bij een modern bedrijf als Philips en nodig aan vernieuwing toe waren”, vertelt Sergio Derks, Hoofd Philips Heritage Organization. „Kalff overtuigde Anton Philips en op 5 januari 1925 trad hij in dienst als hoofd van een afdeling die zou uitgroeien tot Philips Design.”
Brand Identity
Het eerste ontwerp van Kalff was een reclameaffiche voor autolampen. Het wijkt nogal af van eerdere affiches, waarop boertjes en boerinnetjes in Volendams kostuum rond een gloeilamp dansen en de merknaam in sierlijke krulletters vermeld is. „In het affiche van Kalff zie je het product niet. De oplichtende ogen van een kat verraden dat het om autolampen gaat. Toen Kalff begon, telde hij maar liefst vijfentwintig manieren waarop de merknaam vormgegeven werd. Hij heeft daar eenheid in gebracht met een herkenbaar woordmerk – het begin van een duidelijke brand identity.”
Kalff beperkte zich niet tot reclame-uitingen en verpakkingen; als architect was hij al snel betrokken bij de vormgeving van producten. Toen Anton Philips besloot om ook luidsprekers en complete radio’s te maken, werd de afdeling van Kalff verantwoordelijk voor het esthetisch ontwerp van deze nieuwe producten. Zo werd een consistente artistieke lijn uitgezet. De meeste Philipsradio’s uit de jaren dertig zijn hierdoor van Kalffs hand of onder zijn leiding ontworpen. Het vermaarde ‘Kapelletje’ uit 1931 is daar een vroeg voorbeeld van. Het bakelieten rooster dat de kwetsbare kartonnen luidsprekerconus beschermt, is gedecoreerd met golven en sterren die geluidsgolven in de ether symboliseren. In 1938 werd dit ontwerp gebruikt voor het officiële beeldmerk van Philips. Derks: „Naast grafisch werk en producten focuste Kalff zich op een eenduidige uitstraling en identiteit. Ook ontwierp hij verschillende presentaties op belangrijke internationale exposities. Bovendien vond Kalff dat licht een essentieel onderdeel was van architectuur, zowel binnen als buiten een gebouw. ‘Indirect licht’, dus licht dat via de muren of het plafond werd weerkaatst, zorgde voor een aangename leefomgeving. Daarin was hij echt een pionier. Vermaarde architecten als Le Corbusier vroegen hem om advies.”
Duo tone
Kalff werd in 1960 opgevolgd door Rein Veersema. Het concern was ondertussen uitgegroeid tot een allround producent van consumentenelektronica en de designafdeling was flink uitgebreid. Onder Veersema werd industrial design verder ontwikkeld en ontstonden er duidelijk te herkennen ‘productfamilies’. Veersema introduceerde de bekende ‘duo tonen’: producten met twee kleuren. Op de tentoonstelling zijn hier een paar fraaie voorbeelden van te zien, zoals een drietal koffiemolens in pastelkleuren met een crème-witte manchet. Rond 1963 volgden allerlei producten in zwart en chroom. Of het nu een cassetterecorder, shaver, broodrooster of transistorradio was, de karakteristieke tweekleurigheid is zeer herkenbaar.
Experience Design
Derks: „Veersema vertrok in 1965 en werd opgevolgd door interim-manager Frans van der Put. Een jaar later kreeg de Noor Knut Yran de leiding van het Corporate Industrial Design Centre (CIDC), zoals de afdeling toen heette. Zijn afdeling ontwierp de iconische gele praatpaal, die langs alle Nederlandse snelwegen stond.” Na Yran volgden respectievelijk Bob Blaich (1980-1991) en Stefano Marzano (1991-2011). De laatste ging een samenwerking aan met het Italiaanse bedrijf Alessi, wat in 1994 resulteerde in een serie opmerkelijke huishoudelijke apparaten. Marzano’s grootste verdienste is de ingrijpende manier waarop hij de ontwerpdivisie van Philips veranderde. Derks: „Marzano’s mantra was Hardware will be humanware. Als je iets wilt ontwerpen wat wezenlijke impact heeft, moet je mensen willen doorgronden en écht begrijpen waar ze behoefte aan hebben. Hij trok daarom antropologen, psychologen, trendwatchers en andere menswetenschappers aan om mee te denken over design. De afdeling werd als het ware de ‘Uomo Universalis’ van Leonardo da Vinci.” Sean Carney, die Philips Design van 2011 tot 2023 aanstuurde, bouwde voort op de kracht van multidisciplinaire teams en een ontwerpproces dat gebaseerd is op bewijs, onderzoek en vooral ook co-creatie: Experience Design; een aanpak die tot vandaag de dag voortleeft in de samenwerking tussen Philips, patiënten en zorgverleners binnen Healthcare.
Marzano’s mantra was: ‘Hardware will be humanware’
Doelgroepen
„Na de nadruk op esthetiek en een eenduidige internationale designtaal in de eerste vijftig jaar, zie je in de decennia die volgen de accenten langzaam verschuiven. Er komt meer aandacht voor verschillende doelgroepen”, vat Esther Beckers de ontwikkelingen van de afgelopen eeuw samen. Zij is Programmaleider Design community & Design competities bij Philips Design, dat nu wereldwijd zo’n 460 ontwerpers in dienst heeft. „De tijd van de sterdesigners is een beetje voorbij. We ontwerpen als team, bij productdesign komen steeds meer disciplines kijken.” In de jaren tachtig werd er veel aandacht besteed aan jongere doelgroepen. De Roller Radio, een portable radio met geinige ronde speakers, is daar een voorbeeld van. Andere doelgroepen en regionale markten volgden. Beckers: „Zo hebben we voor de Chinese markt een roze rijstkoker ontwikkeld, omdat roze daar met luxe geassocieerd wordt.”
Beckers, die zelf lang nauw betrokken is geweest bij het ontwerpen van medische apparatuur, vertelt hoe daar tegenwoordig een heel team aan te pas komt. „Neem het ontwikkelen van medische scanapparatuur. Daarvoor lopen we regelmatig mee in ziekenhuizen, soms wel een hele week, als de spreekwoordelijke fly on the wall. We kijken heel goed hoe apparatuur gebruikt wordt en hoe de workflow verbeterd kan worden zodat het niet alleen efficiënter wordt maar voor gebruikers én voor patiënten ook zo aangenaam mogelijk. We streven naar zinvolle innovatie, we willen bijdragen aan een beter leven. Ons design moet impact hebben!”
Teamwork
Dit streven is daarom ook één van de leidende thema’s in de tentoonstelling en wordt fraai verbeeld in de ‘Gallery of Needs’. Hier staan zes universele menselijke behoeften centraal, gekoppeld aan concrete Philipsoplossingen. Die behoeften, zo licht Beckers toe, spelen een belangrijke rol in de design briefs die de vormgevers krijgen aan het begin van een ontwerpproces. „We hebben in deze tentoonstelling Simplicity, Reassurance, Performance, Self-expression, Support en Connection gevisualiseerd”, somt ze op. „Neem bijvoorbeeld Support. Bij onze baby monitor leveren we tegenwoordig een app die herkent waarom je baby huilt, bijvoorbeeld vanwege honger, ongemak, vermoeidheid of verveling. Voor jonge ouders is dergelijke kennis heel belangrijk en geeft veel ondersteuning.” Dit voorbeeld raakt ook aan een andere belangrijke ontwikkeling, namelijk het toenemend belang van digitalisering en slimme software. Het is dan ook geen toeval dat de Amerikaan Peter Skillman, die in het verleden leidende functies had bij onder meer Microsoft en Amazon, sinds 2023 hoofd is van Philips Experience Design.
Verder illustreert het dat een ontwerp tegenwoordig echt teamwork is, waaraan verschillende disciplines een bijdrage leveren. We willen niet alleen meer mooie dingen maken, maar ook dingen die wezenlijke impact hebben. In de toekomst zullen we daarbij ook steeds vaker AI in ons design integreren.” Want dat is wat deze tentoonstelling ook duidelijk maakt: een eeuw geleden werd de basis gelegd voor Philips Design, maar Philips Design is nog lang geen afgeronde geschiedenis. Zinvolle innovatie die impact heeft en bijdraagt aan een mooier leven, daarmee heeft Philips Design de toekomst.
