Eric van Schagen kan passie van Bach dromen
De passietijd is aangebroken, de veertig dagen voor Pasen, die uitnodigen tot bezinning, tot de vraag waar het nou eigenlijk om draait in het leven. Voor Eric van Schagen is Bachs Matthäus Passion daarbij van cruciaal belang. „De uitvoering in de Grote Kerk in Naarden geldt als de beste, die in de Sint Petrus basiliek in Oirschot als de meest sfeervolle!”
Tekst: Marjolijn Sengers | Foto’s: Freekje Groenemans, Liza van de Ven
Het is 21 januari, 2024. Hij staart een beetje somber naar buiten, waar het grijs is en koud. „Ik heb gisteren geen tv gekeken, ik kon het niet opbrengen. Dat zoveel mensen zich zo compleet overleveren aan iemand als Trump, ik word er moedeloos van.” Eric van Schagen, tot anderhalf jaar geleden CEO van Simac, het wereldwijd opererende Veldhovense familiebedrijf voor informatietechnologie en industriele elektronica, maakt zich de dag na de inauguratie van de 47e president van de Verenigde Staten zorgen over ‘de toestand in de wereld’. „Waar gáán mensen nog voor, bestaat er nog zoiets als zorg om de ander, of is alles economie-bepaald en telt de menselijke maat niet meer?” Het antwoord heeft hij niet, maar één ding weet hij wel: laten we ieder binnen onze eigen mogelijkheden doen wat goed is voor onszelf, de ander en de wereld! „Dat is de cultuur die wij als familiebedrijf koesteren, en waarvan ik hoop dat we die overbrengen op anderen.” Als vanzelf komen we uit bij de Matthäus Passion van Johann Sebastian Bach. De somberte verdwijnt, zijn ogen lichten op. „Ik ben aan dat stuk verslingerd geraakt. De andere Bach-passies zijn ook mooi, maar de Matthäus, daar kan niets tegenop.”
Vrijwilligers
Eric van Schagen (68) is sinds zes jaar voorzitter van de Stichting Matthäus Passion Oirschot-de Kempen, de club die de jaarlijkse uitvoering van Bachs bekendste werk in de Sint Petrusbasiliek in Oirschot organiseert. „Daar word ik nou blij van, van al die mensen die voor het overgrote deel vrijwillig samen iets moois neerzetten. En vergis je niet, daar moet heel wat werk voor worden verzet.” Hij is verslingerd aan de Matthäus Passion. „Ik ga elk jaar naar Oirschot en naar Naarden, naar de uitvoering door de Nederlandse Bachvereniging en door het jaar heen luister ik de Matthäus zo’n dertig tot veertig keer volledig af.” Dertig tot veertig keer, de volledige, twee en een half uur durende Matthäus Passion, ook midden in de zomer? „Ja, ik word er rustig van. De muziek, de aria’s, de grote, langgerekte koren, ik ken het stuk inmiddels van binnen en van buiten. Ik weet precies wat er gaat komen, tegelijkertijd doe ik ook steeds weer nieuwe ontdekkingen. Als ik zit te werken, als ik aan het jaarverslag van Simac werk bijvoorbeeld, zet ik de Matthäus op. De muziek helpt mij me te concentreren. De opbouw van mijn tekst loopt zo ongeveer gelijk aan de opbouw van de Matthäus. Spanning, ontspanning, commentaar, inzicht, reflectie, het zijn elementen die in de muziek zitten en die mij helpen de woorden op een rij te krijgen. Ik kan overigens ook voor Wagner kiezen, aan zijn uitgesponnen lijnen kan ik me ook overgeven. Hoe kun je nou vier uur lang naar een Wagner-opera luisteren, wordt mij wel eens gevraagd, die muziek schiet toch niet op! Maar juist dat niet opschieten, juist dat niet snel tot een resultaat willen komen geeft mij de gelegenheid te verwijlen bij de noten, en daardoor bij zaken die mijn concentratie vragen.”
Ik hou ook van Händel, van Verdi en Wagner, maar van Bach, en de Matthäus Passion in het bijzonder, krijg ik nooit genoeg
Beatles
Eric van Schagen is geboren in Eindhoven en getogen in Veldhoven. De middelbare school doorliep hij op het Gemeentelijk Lyceum Eindhoven (GLE), een van de weinige scholen waar hij als niet-katholieke jongen terecht kon. Zijn ouders waren van huis uit Nederlands-Hervormd, maar geloof of de kerk speelde geen grote rol. Muziek ook niet, maar als jongen in de jaren zestig, begin zeventig was je nogal al gauw ‘van de Beatles’. „Mijn vrienden luisterden ook wel naar andere popmuziek en dan deed ik mee, maar niet van harte. De liedjes van Beatles hadden tenminste nog een mooie melodie. Ik was ook van Don McClean en Abba, maar dat was indertijd toch meer voor watjes!” Op zijn 25e deed klassieke muziek zijn intrede en leerde hij het fenomeen ‘aria’ kennen. Al gauw kwam hij de Matthäus Passion op het spoor, om die nooit meer los te laten. „Ik hou ook van Händel, van Verdi en Wagner, maar van Bach, en de Matthäus in het bijzonder, krijg ik nooit genoeg.”
Betekenis
Hoe luister je naar de Matthäus Passion als je niet religieus bent? „Ik ben niet gelovig of van een bepaalde kerkelijke stroming, maar religieuze gevoelens ken ik wel degelijk. De kerkelijke
feestdagen zoals Kerstmis en Pasen hebben voor mij de laatste jaren meer betekenis gekregen. Ik zie ze in onze christelijke cultuur als momenten van bezinning, waarop je wordt uitgenodigd om tot jezelf te keren en met de diepere lagen van het bestaan verbinding te zoeken. De Matthäus Passion helpt mij daarbij. Het verhaal confronteert ons met de kleinheid van de mens, met verraad, oneerlijkheid, machtsmisbruik en met verdriet en onmacht. Niets menselijks is de Matthäus Passion vreemd. In het uitgebreide slotkoor hoor je uiteindelijk rust en acceptatie. Wat ik er ook in hoor: we kunnen wel denken dat we alles zelf in de hand hebben, maar daar vergissen we ons in.”
_______________________
MATTHÄUS PASSION in Oirschot wordt op woensdag 16 april integraal uitgevoerd in de Sint Petrusbasiliek in Oirschot door Kempenkoor, barokorkest La Sorpresa, Jongenskoor Dalfsen, tenor/evangelist, Jan van Elsacker, bas/Christus Huub Claessens, sopraan Hilde Coppé, alt Dave ten Kate, tenor Leander van Gijsegem en bariton Joris van Baar. Algehele leiding: Cees Wouters.
Op maandag 14 april is in de Lidwinakerk in Best een verkorte versie met de hoogtepunten. Info en reserveren via: www.matthauspassionoirschot.nl
_______________________
Aus Liebe
wat precies die Heiland is weet ik niet, maar ik hoor in die verstilde, door slechts één fluit en twee hobo’s begeleide aria iets dat afstand neemt, dat even buiten het dagelijkse, zelfs even buiten het verhaal van de Matthäus Passion treedt.” De Matthäus Passion is ook actueel, zo blijkt bijvoorbeeld uit de keuze van het volk, op de vraag wie moet worden vrijgelaten, Jezus of de moordenaar Barrabam. De keuze valt op Barrabam. „Het volk wordt opgehitst, denkt niet meer zelf na en loopt massaal achter de ophitsers aan. Dat gaat in de huidige tijd dus nog steeds zo.”
Passiebarometer
Eric van Schagen is niet de enige die zijn hart aan de Matthäus heeft verpand. De Passie-barometer die elk jaar wordt samengesteld door Zing Magazine, meldt al jaren zo’n tweehonderdvijftig Bach-passies per jaar, met een grote nadruk op de Matthäus. Die uitvoering in de Grote kerk in Naarden door de Nederlandse Bach vereniging (NBV) is de bekendste en volgens velen de beste, de Oirschotse versie mag er eveneens zijn, vindt Van Schagen, die kan vergelijken. „De prachtige kerk, de sfeervolle verlichting, het gemotiveerde Kempen koor, dat ik qua grootte prefereer boven het kleine koor van de NBV, de warme klank van barokorkest La Sorpresa, al die mensen, waarvan ik er ondertussen veel ken die hard werken om iets moois neer te zetten…, de Matthäus Passion in Oirschot ontroert me elk jaar weer. Omdat Simac sponsor is kan ik mensen meenemen naar Oirschot. En het doet me genoegen te merken dat de waardering voor dit werk, ook door mensen die er niet bekend mee zijn, groot is!”
