Virtual Reality efficiënt leermiddel voor Catharina Ziekenhuis
In onze snelgroeiende Brainportregio zal de vraag naar goede zorg de komende jaren verder toenemen. Het is niet alleen belangrijk om voldoende zorgmedewerkers te hebben, maar ook om de kwaliteit op peil te houden. Het ontwikkelen van kennis en vaardigheden binnen het vakgebied speelt hierbij een cruciale rol. Ook bij het Catharina Ziekenhuis gaat dit continu door. De uitdaging is dit efficiënt te organiseren, want tijd en geld zijn schaars. Virtual Reality is hierbij inmiddels een waardevol leermiddel.
Tekst: Frank van der Linden | Foto’s: Sander Vermeer/DCI Media
Het VR-project begon destijds als pilot bij het Catharina Ziekenhuis. Onderzocht werd welke toegevoegde waarde het heeft, voor welke situaties het gebruikt kan worden en of het breed inzetbaar is. Luuk Smeulders, adviseur digitale leermiddelen: „Het is nadrukkelijk een aanvulling op andere leermiddelen binnen het ziekenhuis. Het grootste voordeel is de realistische leeromgeving. VR kan complexe situaties nabootsen die anders moeilijk te simuleren zijn, zoals op de IC, én het is plaats- en tijdsonafhankelijk. Dit is belangrijk, omdat zorgmedewerkers op een zelfgekozen moment kunnen oefenen en leren, als de patiëntenzorg het toelaat.” Lisanne van den Heuvel, IC-verpleegkundige en betrokken bij het VR-project, vult aan: „Het is ook veilig, omdat je in je eigen bubbel oefent zonder collega’s om je heen die er iets van vinden. Daarom durf je eerder fouten te maken, zéker omdat het om virtuele patiënten gaat. Daar leer je van. Bovendien kun je met deze methode zorgen dat je bevoegd en bekwaam blijft, waar in sommige gevallen geen trainer bij aanwezig hoeft te zijn. Dat is toch het allerbelangrijkste voor de patiënten: zo blijven medewerkers goed opgeleid door veel en veilig te oefenen.”
We hebben twee scenario’s over gedrag en omgaan met agressie’
Meerdere toepassingen
Inmiddels zijn er meer scenario’s beschikbaar dan alleen voor de IC. Luuk: „We hebben twee scenario’s over gedrag en omgaan met agressie. Daarnaast is er een BHV-OK-scenario over brand op de OK. Ook zijn er scenario’s over het Spoed Interventie Team (SIT) en klinisch redeneren in ontwikkeling.” VR is niet alleen geschikt om handelingen te oefenen, maar ook om te leren hoe je gesprekstechnieken kunt toepassen en hoe je het diagnoseproces kunt ondersteunen. Lisanne: „Bij klinisch redeneren oefen je hoe je observeert, vragen stelt, nadenkt over wat de patiënt kan hebben en wanneer je met de arts overlegt, alles volgens gestructureerde processtappen. Je kunt met VR ook goed laten zien wat de gevolgen kunnen zijn als je bepaalde keuzes maakt.”
Van A tot Z in eigen huis
Een VR-productie maak je niet zomaar. Er komt veel bij kijken en de doorlooptijd is aanzienlijk. Luuk: „We moeten goed plannen en kijken wat prioriteit heeft. We gebruiken een extern hostingplatform, waarin je de scripts zet, maar verder doen we echt alles in eigen beheer. Het begint altijd met een scenario, waarvoor input vanuit de praktijk cruciaal is. Zo ontwikkelden Lisanne en haar collega IC-verpleegkundige Sanne Roijakkers het scenario voor arterieel prikken (afnemen van bloed uit een slagader) in de lies op de IC. Ik ondersteunde het technische gedeelte. Daarna filmen we met onze eigen 360-gradencamera op locatie in het ziekenhuis. De film zetten we vervolgens in de software van Warp VR om er een VR-toepassing van te maken.” Meestal gebruikt het ziekenhuis acteurs om de scènes te spelen, soms een ziekenhuismedewerker. Lisanne heeft al een keer gefigureerd. „Haha, dat was één kort zinnetje in de IC-film. Maar acteurs zijn nodig, omdat het filmproces vraagt om verschillende takes en lange teksten die precies moeten worden uitgesproken.” Luuk: „Klopt, maar collega’s van de werkvloer zijn dan weer belangrijk als ambassadeurs, dus het gaat om het juiste evenwicht.”
VR vanuit kennis en praktijk
In de zorg moet je jezelf continu ontwikkelen. Dat geldt ook voor Lisanne en Luuk, die vanuit hun verschillende achtergronden bij het VR-project betrokken raakten. Luuk heeft een technische en creatieve achtergrond. „Ik begon in 2020 als videoproducer bij Marketing & Communicatie van het Catharina Ziekenhuis en stroomde later door naar O&O (Onderwijs en Onderzoek). Inmiddels werk ik bij Mens & Ontwikkeling, waar ik samen met Cindy Halman het VR-project opzette. Zij doet de onderwijskundige kant, ik vooral de technische.” Lisanne brengt juist haar ervaring uit de zorgpraktijk mee. Ze begon in 2016 als verpleegkundige bij het Catharina Ziekenhuis, werkte op de chirurgie en CCU en rondde in 2022 haar IC-opleiding af. Via de opleidingsadviseur raakte ze betrokken bij de VR-pilot op de IC. „Ik kwam eind ’24 in deze werkgroep terecht, waar Luuk ook in zat. Zorgprofessionals uit de praktijk betrekken was vanaf het begin belangrijk.” Is VR inmiddels een vast onderdeel van de interne opleidingen? Luuk: „Ja, het wordt nu regelmatig ingezet en zowel door het ziekenhuis als door de medewerkers omarmd.”
Onze droom is een landelijke bibliotheek, waarin je allerlei scenario’s met elkaar kunt uitwisselen’
Veel betrokkenheid
Het gebruik van VR binnen het Catharina Ziekenhuis is de afgelopen jaren sterk gegroeid. Luuk:
„We zitten inmiddels op zo’n 600 à 700 plays. Door het groeiende aantal scenario’s is het breder inzetbaar. VR wordt veel gebruikt tijdens zogenoemde teamdagen, maar vooral wanneer een afdeling een bril leent, bijvoorbeeld voor een maand. Medewerkers kunnen dan op elk moment heel laagdrempelig oefenen. Dat past bij onze visie om leren zoveel mogelijk op de werkplek zelf te doen. We beschikken inmiddels over vijftien VR-brillen.” De betrokkenheid intern wordt dus steeds groter, maar hoe zit dat met extern, met andere ziekenhuizen bijvoorbeeld? Luuk: „De uitdaging is dat protocollen per ziekenhuis kunnen variëren. Dat moeten we eerst goed uitzoeken. We hebben nu een samenwerking met het Máxima MC. Met hen ontwikkelden we het scenario klinisch redeneren. Verder werken we met onderwijsinstellingen, zoals Fontys, en het bedrijf DutchVR ontwikkelt een OK-scenario. Daarbij zijn wij ook betrokken. Onze droom is een landelijke bibliotheek, waarin je allerlei scenario’s met elkaar kunt uitwisselen.” Lisanne: „Iedereen is enthousiast, vooral omdat het zo realistisch is. Ik ben overtuigd van VR als leermiddel en draag dat graag uit. Het maakt mijn werk nóg leuker en interessanter.”
