Een extra dertien minuten op de operatietafel kan honderden gevallen van eierstokkanker per jaar voorkomen. Toch wordt die mogelijkheid in Nederland nauwelijks aangeboden. Gynaecologisch oncoloog dr. Jurgen Piek van het Catharina Ziekenhuis in Eindhoven pleit al jaren voor een andere aanpak — en krijgt nu internationaal gehoor.
Eierstokkanker is de dodelijkste vorm van kanker van het vrouwelijk genitaal. Elk jaar overlijden in Nederland ongeveer duizend vrouwen aan de ziekte, die vaak pas in een laat stadium wordt ontdekt. Maar er is een relatief eenvoudige manier om dat te veranderen: de zogenoemde opportunistische salpingectomie — het verwijderen van de eileiders bij vrouwen die geen kinderwens meer hebben en toch al een buikoperatie ondergaan, bijvoorbeeld voor het verwijderen van de baarmoeder, de galblaas, of als sterilisatiemethode.
Twintig jaar onderzoek als fundament
De basis voor deze aanpak legde Piek zelf. In 2004 publiceerde hij als eerste ter wereld het bewijs dat voorloperstadia van eierstokkanker niet in de eierstok zelf ontstaan, maar in de eileider. Internationaal vervolgonderzoek bevestigde dat beeld: in ten minste zeventig procent van de gevallen is de eileider het startpunt van de ziekte. Deze maand bundelde de Europese Vereniging van Gynaecologische Oncologie de bewijsvoering van tientallen internationale studies in JAMA, een van de meest toonaangevende artsenvakbladen ter wereld. Piek is een van de auteurs van die publicatie.
Helft van de vrouwen krijgt geen informatie
De ingreep duurt gemiddeld dertien minuten langer dan de geplande operatie en kost zo’n 183 euro extra. Zorgverzekeraars vergoeden het nog niet. Toch is de potentiële winst groot: volgens berekeningen van Piek en zijn collega’s kunnen in Nederland zo’n 200 gevallen van eierstokkanker per jaar worden voorkomen.
Het probleem zit grotendeels in de informatievoorziening. Uit onderzoek van Piek en collega’s blijkt dat slechts de helft van de vrouwen die in aanmerking komen, vooraf wordt voorgelicht over de mogelijkheid. In ziekenhuizen waar dat wél systematisch gebeurt, kiest volgens datzelfde onderzoek 92 procent van de vrouwen voor de ingreep. Ter vergelijking: in Canada is de salpingectomie bij sterilisaties al bij meer dan zeventig procent van de gevallen standaard, zo blijkt uit internationale cijfers die Piek aanhaalt in zijn publicaties.
Keuzehulp voor patiënten en artsen
Samen met hoogleraar netwerkzorg Rosella Hermens en gynaecologisch oncoloog Joanne de Hullu — beiden verbonden aan het Radboudumc in Nijmegen — ontwikkelde Piek informatiemateriaal en een interactieve keuzehulp voor zowel patiënten als zorgprofessionals. Het project werd gefinancierd door KWF Kankerbestrijding en de Maarten van der Weijden Foundation.
Piek pleit niet alleen voor betere voorlichting, maar ook voor een naamswijziging. “We zouden zelfs moeten stoppen met het gebruik van het woord eierstokkanker. In de meeste gevallen begint het in de eileiders. Dat alleen al zou het publieke en medische bewustzijn veranderen”, zei hij eerder op een internationaal oncologiecongres in Seattle. Zijn boodschap is helder: maak het aanbieden van deze preventieve ingreep standaard onderdeel van buikoperaties bij vrouwen met een voltooide kinderwens.
